حمید گردان | عکاس ایرانی

SkyLight


Garden Museum ghasr باغ موزه قصر


بازدید از موزه 
همه روزه از ساعت 9 الی 13 - بازدید گروهی و سازمانی
از ساعت 14 الی 20 - بازدید برای عموم
تلفن : 88423400, 88443311,88452090,88445806
آدرس : خیابان شریعتی ، خیابان پلیس ، میدان پلیس ، باغ موزه قصر

در زمان رياست سوئدي‌ها بر شهرباني (نظميه) تهران، زندان نظميه در محل اداره شهرباني (بخشي از وزارت امور خارجه فعلي) در ميدان توپخانه واقع بود. اين زندان مرکب از دو يا سه اتاقک کوچک معروف به حبس نمره يک و چند اتاق و يک زيرزمين براي زندانيان عمومي بود. با ايجاد حکومت رضا شاه، محل قبلي تکافوي خيل عظيم زندانيان را نمي‌کرد. لذا سرتيپ درگاهي، رئيس نظميه تقاضاي يک محل وسيع براي ايجاد زندان تهران را نمود. محلي که براي اينکار در نظر گرفته شد قصر قاجار (حدفاصل سه راه زندان، پل سيدخندان، خيابان شريعتي و خيابان پليس فعلي) بود که داراي ساختمانهاي قديمي و وسيع و متروکه بود. اين مجموعه که در سال ۱۱۶۸ خورشيدي ساخته شده بود، محل مناسبي براي ايجاد زندان تشخيص داده شد و در تاريخ ۱۱ آذر ماه ۱۳۰۸ به دست رضا شاه افتتاح گرديد. زندان قصر باغ مشجر بزرگي بود که پس از عبور از در بزرگ آن، معروف به «در چوبي» و پشت سر گذاشتن دهليزهاي کوتاه به فضاي مشجري مي رسيد که جاده شوسه آن به سوي شمال محوطه مي رفت و انسان را در برابر بناي بزرگ و کهن و تيره قرار مي داد. اين زندان شماره يک بود با ۹ بند بزرگ و زندان شماره ۳ چسبيده به همين زندان بود. زندان قصر از ۴ بند و ۳ حياط تشکيل مي شد. در دهه ۳۰ زندان از لحاظ خدمات و امکانات بسيار فقير و ابتدايي بود. امکاناتي همچون آب شرب، حمام، امکانات درماني قابل قبول، وسايل روشنايي و خنک کننده و حرارتي آن بسيار نازل بوده است در تابستان آب حوض را مي جوشاندند، در کوزه مي ريختند و در جايي مي گذاشتند تا خنک شود. زندانيان سياسي معروفي تا سال ۵۷ در اين زندان اسير شدند از جمله روحانيون مذهبي، اعضاي حزب ملل اسلامي، اعضاي نهضت آزادي، سوسياليست ها، شرکت کنندگان در قيام ۱۵ خرداد، اعضاي احزاب مؤتلفه، اعضاي گروه فدائيان خلق، تعدادي از چريک ها و نيز تعدادي از حزب توده. دوره هاي تاريخي مجموعه قصر به 4 دوره قابل تفکيک است که مختصري از تحولات هر دوره در ادامه تشريح گرديده است:

دوره قاجار از 1213 ه.ق تا اواخر قاجار
دوره پهلوی دوم 1320 - 1357 ه ش

در سال ۱۳۸۳این زندان تعطیل وشهرداری شروع به تخریب بخشهائی از زندان نمود که باپیگیری کانون زندانیان سیاسی قبل از انقلاب با ثبت زندان به عنوان آثار ملی در سازمان میراث فرهنگی ازتخریب آن جلوگیری و متعاقبا بوسیله شهرداری به باغ موزه تبدیل گردید. البته در این میان تا قبل از ثبت محل، زندان زنان سیاسی تخریب شد. سرانجام این باغ موزه در تاریخ ۱۴ آبان ماه ۱۳۹۱ با حضور شهردار تهران و جمعی از هنرمندان برای بازدید عموم رسما" افتتاح گردید.

زندانیان مشهور
اولین زندانی زندان قصر، سازنده آن یعنی سرتیپ درگاهی بود. او تنها دو روز پس از همراهی رضا شاه در مراسم افتتاح زندان، در همان زندان محبوس گردید. قوام‌السلطنه، صارم‌الدوله، صولت‌الدوله، عبدالحسین تیمورتاش، بزرگ علوی وعلیمردان خان بختیاری و پنجاه و سه نفر و همچنین دکتر تقی ارانی برخی از زندانیان معروف این زندان هستند. از زندانیان معروف پس از انقلاب می‌توان به امیر عباس هویدا و اغلب اعدام شدگان رژیم پهلوی اشاره کرد.
فرخی یزدی، شاعر سیاسی و پرآوازه ایرانی که خود از مقتولین دوران رضا شاه به شمار می‌رود، غزلی گفته با مطلع «ای دژ سنگدل قصر قجر قاجار» که مفقود شده‌است.همچنین بزرگ علوی نیز در آثار خود به این زندان و خاطرات خودش از آن اشاره نموده‌است

فرارهای مشهور
تا پیش از انقلاب اسلامی ایران، بزرگترین و معروف‌ترین مورد فرار از زندان قصر، درزمان رضاشاه مربوط به سید فرهاد نامی از مخالفین رضا شاه بوده‌است و در زمان محمدرضاشاه نیز معروفترین فرار مربوط به اشرف دهقان از مبارزین مسلح می‌باشد. اندکی پیش از وقوع انقلاب اسلامی ایران، درهای زندان قصر باز و دیوار آن توسط زندانیان تخریب شد. در میان خلاص شدگان از زندان، دو آمریکایی متهم به اختلاس نیز حضور داشتند که ماجرای فرار آنها توسط نویسنده آمریکایی کن فالت نگاشته شد و فیلم فرار عقابها نیز از روی آن ساخته شد. سید فرهاد از اهالی روستای سه (soh) از توابع نطنز بود. در مورد او و دو نفر دیگر کتابی بنام سه مرد عجیب نوشته شده است.

زیربنا : 14900 متر مربع
محوطه سازی : 88000 متر مربع


وب سایت باغ موزه قصر
ویکی پدیا


نام
ایمیل
نظرات
نظرات